13-11-05

Politicus of Staatsman ?

Was Churchill een populair of een succesvol politicus of was hij een staatsman ? Was Jean-Luc Dehaene een politicus of een staatsman ? Aan welke eisen moet iemand voldoen om het predicaat "staatsman" te verdienen ?

Deze vragen stelde ik me toen ik mijn site opbouwde en bij veel citaten voor de verscheurende keuze stond in welke van beide categorieën ik een politicus moest onderbrengen. Want niet allen verdienen ze de titel "staatsman".

In Van Daele Hedendaags Nederlands lezen we als definitie :
iemand met een leidende positie in de regering van een land of iemand met ervaring of bekwaamheid in staatszaken

Volgens deze definitie zijn beide bovengenoemden dus staatsmannen. Vraag echter aan een politoloog of een historicus eens of hij iemand als Dehaene deze titel zou geven, het antwoord is bijna zeker "neen". Sulla ja, de Gracchi, ja, maar toch niet Dehaene.

Er moet dus ergens nog iets ontbreken in de definitie. Maar wat ? Wikipedia is al wat specifieker maar toch nog altijd veel te ruim :
De term staatsman is een term gebruikt om te verwijzen naar diplomaten en politici , veelal oud-regeringsleiders met een respectabele staat van dienst. Het wordt vaak gebruikt in de context van internationale of buitenlandse zaken, bijv. "een vergadering van staatslieden". Of een persoon wel of niet een staatsman is, is een kwestie van opinie, alhoewel er in sommige gevallen een kleine controverse bestaat. Politici die worden beschouwd als staatslieden zijn meestal oud of overleden, met langlopende carrières.

Ik zal dan maar proberen om zelf mijn mening over deze term te geven. Op basis van deze zienswijze werden de definities gegeven van de personen op mijn site. Voor mij is Churchill geen staatsman bv maar een gewoon, om niet te zeggen overroepen, politicus. Hij streefde enkel de belangen na van een rijke bovenkaste waaruit hij zelf voortkwam, hij had niet de visie op oost-westbetrekkingen van een Olaf Palme, of, om tijdgenoten te noemen, Jossip Broz (Tito), Anwar Nasser of Robert Oppenheimer. Kortom, hij stak nergens boven de massa en zijn medepolitiekers uit, en zijn "iron curtain"-speech verandert daar niets aan. Hoogstens liep hij voorop en leidde hij de schapenkudde.

Een staatsman is in mijn ogen iemand die een bredere visie op de maatschappij heeft dan de volgende verkiezingen, de eigen behoeften van zijn land, of de punctuele problemen waar hij voor staat. Hij plaatst deze in een ruimer perspectief, kijkt vooruit in de tijd, kortom, zoekt naar oplossingen of maatregelen die de beperkte behoeften van het moment teboven gaan. Hij neemt desnoods maatregelen die tegen de volkswil ingaan maar die noodzakelijk zijn. Dat doen dan wel veel politici, vooral in krisisperioden, maar een politicus zal zich hierbij laten leiden door lobbies en drukkingsgroepen en vooral door zijn (electorale) achterban. Een staatsman daarentegen ziet enkel het hoger belang. Drukkingsgroepen of achterban laten hem koud als dit zou leiden tot verkeerde beslissingen.

Een staatsman heeft dan ook oog voor de behoeften van alle betrokken partijen, niet enkel van de zijne. Het zou met de koude oorlog nooit zo ver gekomen zijn indien het Westen wat meer oog had gehad voor de vrees van de Sovjet Unie om nog eens vanuit Duitsland of het Westen aangevallen te worden. Dit bracht bij Stalin, die zelf al ziekelijk aan achtervolgingswaanzin leed, de drang naar voor om een bufferzone te voorzien rond zijn land. Komt daar nog bij dat zijn vrees bevestigd werd door de atoombom en de (vooral amerikaanse) wapenlobby (het fameuze militair-industriele complex) dat de kip met de gouden eieren niet wou slachten en alles deed om de koude oorlog aan te wakkeren, liever dan een objectieve inschatting te maken van de risico's. En zo ontstonden dan de fictieve "mission"- en andere al even onbestaande gaps.

Voor een staatsman is het resultaat op lange termijn van belang, niet dat wat dadelijk zichtbaar is of effect heeft. Een staatsman durft dus de maatregelen nemen die zich opdringen, zelfs als dit betekent dat hij onbegrepen is en dat de resultaten pas jaren later zullen kunnen getoond worden aan de bevolking. Een staatsman durft zijn nek uitsteken en desnoods zijn eigen politiek doodsvonnis tekenen wanneer hiermee de maatschappij vooruitgeholpen wordt. Hij durft als enige tegen de stroom invaren wanneer iedereen meehuilt met de wolven.

Anders gezegd : in tegenstelling tot een politicus neemt een staatsman beslissingen die de eigentijdse behoeften overstijgen of die persoonlijke of nationale belangen opofferen aan grotere behoeften als wereldvrede, bestrijding van armoede, ...

Zo was bv Colbert in mijn ogen een staatsman, omdat hij overal bomen liet planten, tegen de wil van de bevolking in. Hij deed dit om het Frankrijk mogelijk te maken 200 jaar later over voldoende hout te beschikken om een grote oorlogs- en handelsvloot aan te houden. Dat de evolutie van het transport dit nutteloos maakte is van geen belang : hij voorzag een probleem en leverde de oplossing binnen het kader van zijn eigen tijd. Hij was immers geen futuroloog die eventueel toekomstige evoluties al kon voorzien.

Ook Mohandas Ghandi, die tegen de vijandschap moslim-hindoe ageerde, was een groot staatsman. Hij stond boven al die kleine ruzies en keek naar hogere waarden. Of Michael Gorbatsjov die vrede nastreefde tegen de eigen militaire nomenclatura en de primitieve denkwijze van Ronald Reagan in.

Veel staatslui werden dan ook uit onbegrip vermoord. Denken we maar aan Jean Jaurez, de man die tot vlak voor Wereldoorlog I opriep tot een solidariteit van de arbeiders over de grenzen heen. Ghandi hebben we al vernoemd, de Gracchen in Rome ondergingen hetzelfde lot en olof Palme herinnert iedereen zich waarschijnlijk nog.

Gezien al deze argumenten denk ik wel dat ik, op Jaurez na, al de andere historische figuren slechts als politicus of koning mocht kwalificeren.


20:19 Gepost door Dwarsligger | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.