20-06-07

Privé of staatsbedrijf ?

In ons kapitalistische westen is het een kritiekloos aangenomen feit dat staatsbedrijven niet anders dan slecht kunnen zijn en het privé-initiatief enig zaligmakend is. Als voorbeeld wordt het débâcle aangehaald van communistisch oost Europa om te bewijzen dat de vrije markt het enige economische systeem is dat werkt.

 

Ik ben hier echter niet zo zeker van. Over de nadelen van de vrije markt zal ik nog eens een artikel plegen, ik ga het in dit artikel hebben over staatsbedrijven versus vrij initiatief.

 

In de eerste plaats geloof ik niet dat een privébedrijf in de dienstverlende sector mogelijk is. Zo’n bedrijf zal zich immers enkel focussen op winstgevende activiteiten. Zaken die verlieslatend zijn worden door de privé immers gewoon overboord geworpen. Maar niet alles kan winst opleveren. Als de treinen en lijnbussen enkel rijden naar winstgevende bestemmingen worden grote delen van het land niet bediend.

 

Vaak ziet men dan ook dat de privé wel de winstgevende activiteiten wil overnemen maar niet de “verlieslatende”. Deze worden aan de openbare sector overgelaten. Gevolg is dat deze laatste de verliezen niet gedeeltelijk kan compenseren via de winstgevende activiteiten zodat de tegenstanders van etatisatie een “bewijs” in handen hebben dat de staat niet efficiënt werkt en per definitie verlieslatend is. Verplicht een bedrijf dat zich op de dienstverleningssector richt deze volledig te dekken en je zal al veel minder entoesiasme zien bij de voorstanders van de vrije markt, laat staan dat ze zeker ook niet zo’n hoge winsten zullen halen.

 

Een ander verwijt dat men staatsbedrijven maakt is dat ze gepolitiseerd zijn. Dat is inderdaad ook vaak zo, maar dat hoeft helemaal niet het geval te zijn. Een ongepolitiseerd staatsbedrijf is heel goed mogelijk als de politiek de zelfdiscipline opbrengt zich te onthouden van inmenging. Er is geen noodzakelijk verband dat etatisme onmogelijk zou maken zonder politisering. De schuld ligt dus niet bij etatisme of vrij initiatief maar wel bij de “inrichtende macht”. Maar toegegeven, de verleiding is groot.

 

“Overheidsmanagers voelen zich minder verbonden met hun bedrijf”. Ook deze uitspraak is regelmatig te horen maar ook hier weer zie ik niet in waarom een manager van een privébedrijf zich meer zou verbonden voelen. Of het kapitaal nu privé of openbaar is kan moeilijk een verschil maken, tenzij de overheidsmanager van een lager alooi zou zijn dan de privémanager. Maar dat is geen noodzaak. Een goed overheidsmanager die zonder politieke inmengenig kan werken en hetzelfde loon verdient als wanneer het kapitaal privé was, zal geen onderscheid maken tussen de kapitaalverschaffers. Waarom zou hij ten andere ? Het enige type bedrijf waar deze lagere inzet wel zou kloppen is wanneer men vergelijkt met een familiebedrijf. Maar laten we toegeven, een bekwaam manager, die naam waard, die vandaag een zuivelbedrijf runt en morgen een petroleumfirma zal zich in beide gevallen even intens inzetten.

 

Nu is het wel zo dat in de privé de directie vaak meedeelt in de winst, meestal onder vorm van opties. Dat kan motiverend zijn voor de directie, maar is zeker niet voordelig op lange termijn voor het bedrijf.

 

Dit hangt samen met een probleem dat typisch is voor privékapitaal : wanneer het niet snel genoeg opbrengt dan verlaat de aandeelhouder het bedrijf. De managers kijken dan ook vaak niet verder dan de volgende kwartaalresultaten, lange-termijnvisie is bijna nergens meer te vinden. Enerzijds omwille van hun eigen opties en aandelen, anderzijds wegens de reactie van de kapitaalsmarkt.

Vaak verstaat men in de vrije-markteconomie onder “lange-termijn” zelfs een periode die nauwelijke één jaar ver ligt. Verder reikt de horizon van de hedendaagse manager niet. Een overheidsbedrijf loopt niet het risico op dergelijke volatiliteit en kan dus gerust een politiek uitstippelen die over verschillende jaren loopt.

 

Ander nadeel van deze korte-termijnvisie en dus van het privé-initiatief is dat de werknemer er totaal geen werkzekerheid heeft. Wanneer het iets minder goed gaat wordt “gesaneerd” en enkele maanden later worden weer mensen in dienst genomen. Uitvlakken over een grotere periode zit er niet in. Privé-kapitaal ondergraaft zichzelf dus doordat ze in een “mindere periode” haar kliënteel vermindert door mensen zonder degelijk inkomen te zetten, een negatieve spiraal die we maar al te best kennen.

 

Bij hoogconjunctuur daarentegen wordt zelden bij aangeworven, zo kon de ILO (internationale arbeidsorganisatie) vaststellen. Liever roomt men de winsten af in het voordeel van de aandeelhouders. Hoogconjunctuur komt in een privébedrijf dan ook niet iedereen ten goede. Zelfs het personeel blijft vaak buiten de “begunstigden”. In een staatsbedrijf zal de winst bij hoogconjunctuur daarentegen de staat ten goede komen, dus iedereen.

 

En dan de leuze die iedereen met ogen in de kop dadelijk tot een holle slogan kan degraderen : "de klant wordt beter gediend”. Wie de Britse spoorwegen bekijkt ziet dat het tegendeel waar is : investeringen blijven uit want ze worden aanzien als kostenfactoren, kwaliteit en service dalen zienderogen omdat dit de winst vermindert, de prijzen lopen voortdurend op.

 

De TGV rijdt even lang over het korte traject in Engeland als hij doet over het traject Brussel-Kanaaltunnel. Waarom ? Omdat de spoorweginfrastructuur in Engeland zo slecht is dat nergens hoge snelheden verantwoord zijn. Of kijken we naar Electrabel dat zijn klanten zonder scrupules stroopt.

 

Nog een duidelijk bewijs dat privékapitaal maar in één zaak geïnteresseerd is : op zo kort mogelijke tijd met zo weinig mogelijk investering en onderhoud zoveel mogelijk geld ergens uitpersen. Wie klant is van een privébedrijf weet dat hij enkel nog melkkoe is en dat service zeker niet hoog op het prioriteitenlijstje staat. 

 

Alles bij elkaar is er dus serieuze argumentatie aan te dragen om alle essentiele economische processen onder te brengen in staatsbedrijven en massaal over te gaan tot etatisering van sleutelsectoren zoals bv energie. Wanneer de politiek zich erbuiten houdt, wanneer de werknemers even gemakkelijk kunnen ontslagen worden als hun collega’s uit de privésector en dus niet “eens benoemd op hun lauweren kunnen gaan rusten” dan denk ik dat de economie veel stabieler zou zijn dan de nu ongelooflijk wisselvallige en dus erg onbetrouwbare economie die gebaseerd is op privé-initiatief.

 

En ja, ook gemengde bedrijven kunnen voor mij ook, op voorwaarde dat de aandeelhouder niet té gemakkelijk kan “uittreden”.

 

Het verafgoden van het vrije initiatief is dus zeker niet terecht in mijn ogen. Temeer omdat ik hier zelfs nog niet het zwaarste nadeel ervan heb vermeld : het recht van de sterkste, de meest gewetenloze. Niet het beste bedrijf overwint, wel dat met het minste scrupules bij de directie. En alleen dat bevoordelen van de meest perverse eigenschappen van de mens is voor mij voldoende reden om privé-kapitaal af te wijzen wanneer het niet tenminste gedeeltelijk wordt gecompenseerd door een vinger in de pap vanwege de staat.

21:14 Gepost door Dwarsligger in Algemeen | Permalink | Commentaren (3) |  Facebook |

Commentaren

volledig mee eens, en wanneer ze de vakbonden nog kunnen af schaffen is het hek helemaal van de dam

Gepost door: watje | 21-06-07

Reageren op dit commentaar

Ik kan erin komen, Maar je moet veel aanpakken, en veranderingen, dat komt meestal niet goed . Ook al is de toestand onrechtvaardig tegenover elkaar, niemand zal willen inleveren .

money, money, money, groot of klein, ze zullen alles dezelfde zijn ;-)

Gepost door: siberx | 29-06-07

Reageren op dit commentaar

Nieuw forum voor gebruikers van het openbaar vervoer Wie zijn ei kwijt wil over alles wat met openbaar vervoer te maken heeft, kan voortaan terecht op het spikslinternieuwe internetforum van de Bond van Trein-, Tram- en Busgebruikers vzw. Dit forum is te vinden op www.bttb.be/forum.

(PS: De Bond van Trein-, Tram- en Busgebruikers vzw werkt trouwens op dit moment aan een standpunttekst over de liberaliseringsproblematiek bij de spoorwegen)

Gepost door: Leo Fiers | 18-03-08

Reageren op dit commentaar

De commentaren zijn gesloten.