09-07-07

Democratie 1 : een definitie

Bemba gaat in beroep tegen de uitslagen van de verkiezingen in Congo, in Irak komen soenieten en sjiieten met elkaar in botsing nu Sadam niet meer stabiliserend optreedt, na het verdwijnen van het communistisch regime viel de Sovjet Unie uiteen in een massa onafhankelijke republiekjes die zelf op hun beurt nog eens met afscheidingsbewegingen te maken kregen.

Het lijkt er dus op dat heel veel staten onze vorm van “democratie” niet aankunnen. Ik zou graag in dit artikel even dieper ingaan op dit fenomeen dat mijns inziens niet weinig morele vragen oproept.

Laten we eerst eens kijken wat we onder “democratie” verstaan in dit verband. Voor de VS (en West Europa) betekent “democratie” het houden van vrije algemene verkiezingen waar iedereen in het geheim zijn stem kan uitbrengen op de kandidaat van zijn keuze.

Deze idee gaat grosso modo terug op de amerikaanse en franse revoluties waar een einde werd gemaakt aan het elitaire bewind van het ancien régime.  Deze idee van “verkiezingen” was toen inderdaad zowat de beste mogelijkheid om vooruitgang te boeken op het terrein van inspraak. Men vertrok dan van de idee dat de “vertegenwoordigers” na hun installatie in de inspraakorganen inderdaad de ideeën gingen verdedigen van hun kiezers.

In hoeverre dat laatste mogelijk is is nog de vraag. Want niet iedereen die voor eenzelfde gekozene zijn voorkeur uitsprak gaat over de ganse lijn met hem akkoord. Eén verkozene staat dan ook in een bepaalde materie voor verscheidene opinies die vaak contradictoir zijn. Hijzelf heeft duidelijk een opinie die hij ook naar voor brengt maar hij spreekt hierbij zeker niet uit naam van al zijn kiezers. Welke opinie moet hij dan kiezen als het op stemmen in het parlement aankomt ? Hoe kan hij weten welk percentage van zijn kiezers op één bepaald gebied zijn mening deelt ?

Democratischer zou dus zijn geen verkiezing te houden per persoon maar wel per onderwerp. Maar ook dit is niet zo vanzelfsprekend. Veel onderwerpen zijn enorm gevoelsgeladen of de media worden erin bespeeld door groepen die er voordeel bij halen. Na Dutroux bv zou een vraag om herinvoering van de doodstraf in België zeker een meerderheid behaald hebben, hoewel duidelijk bewezen is dat deze totaal geen effect heeft op de criminaliteitscijfers. De recente publicatie in de Belgische media over het behoud van kernenergie en de artikelen die de hogesnelheidstrein de hemel inprezen toen deze zijn eerste ritten maakte in een land dat er weigerachtig tegenover stond zijn dan weer voorbeelden van manipulatie van de “massa” via de media. Als men over deze onderwerpen een referendum zou organiseren onder de bevolking dan zou deze zeker niet steeds de beste beslissing opleveren, maar wel degene waarvoor het best gelobyed is. Op dit lobyen komen we ten andere later nog terug.

En zelfs wanneer deze factor niet zou meespelen, wanneer de bevolking enkel zou bestaan uit beredeneerde mensen, dan nog zou een plebiciet in de praktijk onmogelijk zijn. Gaat men alles ter stemming voorleggen, ook de erg technische zaken die de “gewone burger” ver boven het petje gaan ? En indien niet, hoe bepaalt men wat wel en wat niet aan de openbare opinie wordt blootgesteld?

Vaak is een vertegenwoordiger van het volk, op eender welk gebied, niet meer dan een stemmachine in opdracht van zijn partij. Deze laatste mag dan weer aanzien worden als de grootste gemene deler van de opinies van al de kiezers van al de kandidaten op deze lijst. Infeite is een verkozene dan ook eerder een vertegenwoordiger van zijn partij dan van zijn kiezers. Zeker wanneer de partijdiscipline speelt kiest hij niet vrij en mag hij niet zijn eigen opinie of die van zijn kiezers volgen. Wie toch zijn kiezers boven zijn partij zet wordt zoals Jean-Marie Dedecker als een kankergezwel uit de partij verwijderd. Binnen een partij is van democratie dus zeker geen sprake, integendeel, hier zeker is het een kleine oligarchie, de partijtop, die de lakens uitdeelt en haar wil oplegt.

Ik spreek hier wel over de Belgische en Franse situatie, want in de VS bv zal een republikeins senator of lid van het Huis van Afgevaardigden er niet voor terugschrikken om de president openlijk te desavoueren wanneer hij het niet eens is met diens politiek. Kijk maar naar wat Bush in zijn parlement overkomt in verband met Irak. De VS is op dit gebied dan ook veel basisdemocratischer dan bv België.

Dan is er nog een andere factor die meespeelt : de representativiteit. Een partij die 60% van de stemmen haalt met een opkomst van 60% heeft nauwelijks 36% van de totale kiesgerechtigde bevolking achter zich. Of deze zich, ondanks haar “absolute” meerderheid, echt representatief mag noemen is dan ook de kwestie. 

In België speelt dit probleem veel minder doordat er kiesplicht geldt. Hoewel, doordat veel mensen “moeten gaan stemmen” is de keuze die ze maken wel vaak niet echt doordacht. Meer zelfs, ze is regelmatig blanco of ongeldig. Wat eveneens de uitslag beïnvloedt.

Maar dit is wel beter dan in landen zonder opkomstplicht waar men vaak ziet dat ganse bevolkingsgroepen geen interesse vertonen voor hun democratisch recht. Hierdoor komen ze in een vicieuze cirkel terecht : door niet te kiezen zijn ze niet interessant voor de beleidmakers waardoor ze nog meer verwaarloosd worden, wat hen dan weer het gevoel geeft dat er met hen toch geen rekening wordt gehouden zodat ze nog minder geneigd zijn zich naar het stemhokje te begeven. Het parlement is dan ook een emanatie van de bevolkingsgroep die het reeds voor het zeggen heeft, wat deze toelaat haar macht nog te bestendigen en deze nog meer in haar eigen voordeel te gebruiken.

De VS zijn een prachtvoorbeeld van deze situatie. De lagere bevolkingsgroepen vallen er totaal uit de boot en worden aan hun lot overgelaten, met bittere armoede voor gevolg, terwijl de ganse politiek gericht is op de midden- en hogere klassen. De VS zijn dan ook een typevoorbeeld van een klassenmaatschappij waar niet iedereen gelijke rechten heeft. Hoe meer invloed, hoe meer geld, hoe meer verdedigingsmiddelen men heeft om voor zijn rechten te strijden. Vooral in de toepassing van de doodstraf is dit zeer opvallend. Enkel de laagste bevolkingsgroepen komen ervoor in aanmerking, de anderen ontsnappen er systematisch aan.  

Eenzelfde probleem van representativiteit stelt zich ook met kiesdrempels en zetelberekeningen. Beiden zijn erop gericht om een té grote versplintering van het politieke landschap tegen te gaan. Want dit zou regeren gewoon onmogelijk maken bij gebrek aan een duidelijke en stabiele meerderheid. Maar een gevolg is wel dat een partij die slechts 40% van de stemmen haalde toch een absolute meerderheid kan bekomen in de verkozen raad. Waar 60% van de kiezers deze partij dus niet aan het bewind wil zien komen, zal hun opinie toch onder tafel geschoven worden. Niet erg democratisch kan je wel zeggen. De meerderheid van de stemmen (die wel meer versplinterd zijn dan die van de minderheid) worden dus gedeeltelijk genegeerd, gedeeltelijk niet op hun waarde genomen. Zeer mooi voorbeeld hierbij is het bij de Belgische gemeenteraadsverkiezingen gebruikte “stelsel Imperiali”, hoewel ook het bij de andere verkiezingen en in andere landen veelgebruikte “stelsel Dhondt” eenzelfde effect heeft.

Veel duidelijker nog valt dit negeren van de minderheid op in landen waar de meerderheidsregel geldt. Ik denk bv aan Engeland, Frankrijk en de VS. Hier gaat die kandidaat naar het parlement die met de meeste stemmen gaat lopen. De minderheid wordt dus helemaal niet vertegenwoordigd in dit systeem en men kan dus in theorie en extreem bekeken met 1 stem verschil per kiesomschrijving een volledige bezetting van het parlement door één enkele partij bekomen.

Ook het bij de vorige gemeente- en parlementsverkiezingen in België massaal op de kieslijsten plaatsen van bekenden uit sport en media had meer te maken met stemmen ronselen dan met een gefundeerd programma. Eveneens tot de volksverlakkerij te rekenen is het opkomen en niet zetelen. Kortom, het verband tussen stemmenaantal en inhoud van de boodschap is steeds minder duidelijk bij verkiezingen. We mogen dus gerust beweren dat de kiezer zijn stem zeker niet doordacht uitbrengt maar dat “de naam” al volstaat om voor een kandidaat te stemmen. Wat dit gemeen heeft met democratie is me dan ook een raadsel.

19:30 Gepost door Dwarsligger in Algemeen | Permalink | Commentaren (2) |  Facebook |

Commentaren

dus moraal van het verhaal????
ge vergeet nog iets: de volksvertegenwoordigers zijn geen volksvertegenwoordigers, maar toneelspelers, waarvan het geen roeping of idealisme meer is, maar puur zakkenvullerij, dus mijn stem is heel doordacht gekozen om ze ne kloot af te trekken.
btw: democratie heeft wel een ander betekenis enkel wat gij hier verteld, is toch al van tijfdens de grieken hé, en persoonlijk vind ik geen vergelijk tss tijdens de franse revolutie en de vs. maar ik heb wel begrepen methetgeen wat ge bedoeld hoor

Gepost door: watje | 09-07-07

Reageren op dit commentaar

Even geduld Watje, bedankt voor de commentaar. Er komen nog 4 andere artikelen over dit onderwerp, dus misschien vind je daarin een antwoord op je bemerkingen. Over de representativiteit van het parlement heb ik het hier reeds hoor : dat ze enkel stemmachines zijn. Hun graaizucht daarentegen is een andere kwestie en zal voor een stukje later nog behandled worden.

Wat je opmerking betreft over de amerikaanse ne franse revoluties, het is een fiet dat de grondwet van de VS ook nu nog een der meest liberale en vooruitstrevende ter wereld is. Alleen (en dat komt ook later nog aan bod) heeft een kleine elite deze naar haar hand weten te zetten en staat ze ver af van de "we believe that al people are equal".

Gepost door: Grimm | 09-07-07

Reageren op dit commentaar

De commentaren zijn gesloten.