08-09-15

Rosa Rosae (bijgewerkt)

Binnenkort begint het school opnieuw en worden weer een massa arme dutsen die juist hun lager achter de rug hebben naar “de Latijnse” gedreven. Want “hij/zij is daar slim genoeg voor”. De motivatie is dus zelden “het is nuttig” of “het is interessant”, neen, de meeste ouders sturen hun kind naar latijn omdat ze hiermee hun ijdelheid willen strelen en willen tonen hoe ontzettend slim hun spruit wel niet is.

Dat het arme schaap 6 jaar lang de meest nutteloze onzin gaat moeten in zijn hoofd proppen is van geen belang, maar overal kunnen ze van de daken schreeuwen “onze zoon/dochter doet latijnse”.

Ik heb zelf ook 6 jaar latijn (aan grieks kon ik gelukkig ontsnappen na 2 jaar) moeten doen maar gelukkig is er al wel veel veranderd sindsdien en ik mag me niet op dat deel van mijn eigen ervaringen baseren om latijn en grieks hier af te kraken. Nu ja, veranderd is toch nog veel gezegd hoor. Wij moesten getrouw vertalen en vermits latijn volzinnen gebruikt die tientallen regels beslaan konden ook onze vertalingen geen nederlands meer genoemd worden. Gevolg was dat we nooit geleerd hebben korte zinnen te maken maar meesters waren in het foutloos construeren van teksten met bijzinnen, bijzinnen van bijzinnen en bijzinnen van bijzinnen van bijzinnen. Wie wil weten hoe dat klinkt moet eens een “ernstig boek” openslaan dat in die periode in het nederlandse taalgebied werd gepubliceerd. Ze werden allen geschreven door ex-latinisten. Onleesbare taal gewoon. Maar we deden Latijnse hé. En onze ouders waren fier op ons.

“Ja maar, het gaat om onze cultuur, het is de basis van onze beschaving” wordt dan opgeworpen. Kom nou, voor latijn zie je bijna uitsluitend de periode van Augustus (tot een eeuw later) en dan blijkt dat de zo geprezen Aeneis zelfs niet eens oorspronkelijk is maar een copie is van de Odyssee. Andere auteurs zijn wel oorspronkelijk maar of die nu zo bijzonder zijn dat ze absoluut zoveel uur en zoveel jaar latijn verantwoorden is nog de vraag. Er zijn in tegenwoordig nog bestaande talen zeker teksten die niet moeten onderdoen voor de gedichten van Horatius en co.  Een latinist kent dan ook meer van latijnse literatuur dan van de engelse, laat staan dat er ooit tijd was om een bondig overzicht te krijgen van de voornaamste literatuurstromingen in Europa of de wereld. Zonder latijn zou elke middelbare student echter wel de tijd gehad hebben om een monument als Gogol's "de Mantel" te lezen bv.

“Ja maar je leert redeneren” is een ander argument. Kom nu. Latijn is een taal waar je het onderwerp als eerste woord van de zin kan vinden en het werkwoord op de laatste plaats, met ertussen soms meer dan 100 woorden die de puzzel enkel maar complexer maken. Want ja, dit is geen redeneren meer, dit is puzzelen. En als je dan toch je kind wil leren puzzelen, gebruik dan liever een taal waar het wel nog iets aan heeft. Duits bijvoorbeeld, een taal die dezelfde kenmerken en struktuur heeft als het latijn.  En dat is tenslotte onze derde landstaal en een van de belangrijkste talen van de EG.

Latijn en grieks studeren zijn dan ook puur tijdverlies. Als je de 6 jaar doorploeterd hebt speel je met aoristen (grieks) en gerundiums (latijn) maar ken je nauwelijks meer dan wat schoolengels, heb je geen iota benul van begrippen als Bruto Binnenlands Product en de taak en macht van een onderzoeksrechter, zaken waar je mee geconfronteerd wordt in meer dan 1 nieuwsbericht. Maar je kent (via Cicero’s Catilinarische) wel de finesses van romeinse rechtspleging. Die helemaal niets te maken heeft met het zo geroemde "Romeinse Recht" tenandere want dat is pas beginnen ontstaan 100 jaar later. Nuttig dat dat is dus, je kan het niet geloven !

“Ja maar, je krijgt  wel een visie op de basis van onze beschaving”. Nogmaals, dat kan ook via vertalingen en geschiedenisonderwijs. En het is niet eens waar. Je leert niets over de Romeinse beschaving maar alles over een zeer beperkte bovenlaag van geprivilegieerden uit een zeer eng tijdsvenster. Je hoort niets over het lot van de gewone romein, laat staan de slaven. Meer zelfs, op geen enkel ogenblik van je opleiding krijg je ook maar een letter te horen over de "negatieve kanten" als daar zijn de misogynie (Grieken) en de behandeling van de onderworpen volkeren (Rome). Je leert dus niets over de Romeinse beschaving (voor zover je deze machtsgeile en agressieve vechtjassen met boerenmentaliteit beschaving kunt noemen) maar alles over een toplaag die niets gemeen heeft met “de romein in de straat” en die niets autonooms creëerde. Net of een studie van het hof van de zonnekoning  je zou leren hoe de franse maatschappij en cultuur van de 17e Eeuw eruitzag. De parasitaire toplaag ja, maar dat is iets heel anders dan waarvoor het moet doorgaan.

“Maar dat is toch cultuur, dat hoeft toch geen nut te hebben !” Als u dat van de Grieken zegt ga ik akkoord maar Rome had geen cultuur, het was een ontaarde machtswellustige maatschappij zonder een greintje beschaving. En wie me niet gelooft moet er Petronius’ “Gelag bij Trimalchio” maar eens op nalezen. Als men met zoiets het latijn moet verdedigen kan ik maar één zaak zeggen “beati pauperes spiritu”.

En kan iemand me eens uitleggen waar de cultuur zit in een periode van 100 jaar burgeroorlog, gladiatorenspelen, slavernij, laat staan permanent machiavellistisch gekuip om agressie en veroveringsoorlogen goed te praten ? Is Caesar's invasie in Gallië dan zo cultureel ? Ze wordt nochtans wel gelezen in het derde jaar latijn. “Neen, je begrijpt het verkeerd, het gaat inderdaad om de cultuur en die werd toen nu eenmaal door de toplaag gemaakt en kwam via de romeinen tot ons”. Ja, ok, maar is dit dan echt zo belangrijk dat je er andere minstens even belangrijke zaken voor moet verwaarlozen door tijdsgebrek ? Heeft u latijnse gedaan ? ja ? Ooit gehoord tijdens die 6 jaar van de germaanse godenwereld ? Odin, Freya, de listige Loki, de onkwetsbare Balder ? De Nibelungensage ? De Edda ? Deze kunnen zeker staan naast het Griekse epos. Al ooit gehoord, laat staan een stukje gelezen van de Mahabaratha ? Een werk dat 7 maal zo lang is als Ileas en Odysea tezamen. Ooit gehoord over de oosterse wijsheid van de Upanishaden ? Daar kunnen veel griekse filosofen nog een puntje aan zuigen. Kent u het verhaal van Gilgamesj ? Komt uit de beschaving waar de joden de mosterd haalden voor hun thora : de babylonisch/Sumerische

En over filosofen gesproken ? Ooit filosofie gehad ? Weet u wat Kant en Schopenhauer vertelden ? Ik niet.

Als je de classici moet geloven komt al onze kennis en wijsheid uit Griekenland en Rome. Dat laatste al zeker niet, Rome heeft op de ingenieurskunst na niets bijgebracht aan de beschaving maar die ene bijdrage leer je toch niet in de humaniora. Die is immers zo technisch dat geen enkele leraar het in zijn hoofd haalt om uit te leggen welke de samenstelling is van het beton waarmee het Pantheon werd opgetrokken. Voor zover je daarmee nu ook veel wijzer en "ontwikkelder" bent.

Zou het niet beter zijn in een tijd van globalisatie en nog steeds minachting voor alles wat niet westers is, om eens wat meer te horen over andere culturen ? Zodat we weten wat die gepresteerd hebben en dat niet enkel onze westerse beschaving iets gepresteerd heeft. Wie weet dat al die Grieken ons totaal onbekend zouden zijn als de Arabieren ze niet voor ons bewaard hadden ? Dezelfde arabieren die we nu met de rug bekijken omdat ze hun land ontvluchten. Wie kent de glorie van het Bagdad van Haroen Al Rachid ? Zou er niet minder misprijzen zijn geweest voor "de zwarten" als we op school gehoord hadden over de Beninbronzen ? Wordt het niet hoog tijd om het middelbaar terug te maken tot wat het zou moeten zijn : het krijgen van een algemene kennis waarmee je de wereld kan begrijpen en appreciëren ? Testen van journalisten en leraars hebben uitgewezen dat het pover gesteld is met de algemene kennis, terwijl we die toch elke dag nodig hebben om vat te krijgen op onze steeds complexer wordende maatschappij.

En kom nu niet af met “je ziet die filosofen, anderstalige schrijvers, ... wel”. Dat is niet waar, je leest één klein tekstje hoogstens maar je ziet ze niet in hun context. “En tijdens de geschiedenisles dan ?” Ook daar krijg je hoogstens een zeer elementaire opsomming in 1 of 2 zinnen van wat ze beweerden maar in het ganse middelbaar krijg je op geen enkel moment de kans om zelf eens hierover na te denken en je mening te vormen. “O maar daar dient de godsdienstles voor”. Ja ? Zolang je maar tussen de lijntjes blijft van wat die godsdienst je voorschrijft. Probeer tijdens de godsdientles maar eens tot de vaststelling te komen dat God niet bestaat. Het zal je beste dag niet zijn. Echt als een vrije filosoof een mening vormen, uit jezelf, en desnoods tegen alle vooropgezette ideeën in, neen, die kans krijg je nergens in het onderwijs. Omdat je je tijd moet verprutsen met  nutteloze zaken als daar zijn het vertalen van Oedipus en Ab Urbe condita na eerst jaren gespendeerd te hebben met het in je hoofd drammen van woordenlijsten, verbuigingen en vervoegingen waar je erna niets meer aan hebt. Teksten die je de derde dag van de vakantie tenandere al weer totaal vergeten bent. Terwijl je, als je een brede vorming had gekregen in het middelbaar, nooit meer zou vergeten waarom een regering beslist de munt te devalueren en zou begrijpen waarom het Hof van Cassatie nooit een uitspraak doet over concrete feiten (op het in de praktijk onbestaande vervolgen van magistraten van het hof van beroep en de al even zeldzame vervolging van ministers na).

Kortom : classici zijn weer bezig voor hun boterham te vechten (als ze geen les kunnen geven, waar kunnen ze dan nog ingezet worden ?) en proberen ouders dus elk jaar opnieuw te overtuigen waarom latijn en grieks toch o zo belangrijk zijn. Waarom het zo belangrijk is dat andere essentiële kennis daarvoor moet wijken heeft nooit een leraar latijn me kunnen uitleggen. Waarom Goethe en Nathan der Weise op een lager niveau zouden staan dan de oorlogszuchtige Illeas of Livius' elegie op Rome mag men me altijd eens komen uitleggen. En waar ik buiten het Vatikaan terechtkan met mijn vloeiend latijn is me een raadsel. Om mijn Duits te gebruiken hoef ik daarentegen zelfs mijn eigen land niet uit. De keuze is snel gemaakt : weg met latijn en grieks en leve brede vorming, economie, recht en filosofie en als er dan toch gepuzzeld moet worden, geef me dan maar Duits.

Complement

Ik kreeg meerdere boze reacties op dit artikel in mijn mailbox. Eén ervan wil ik toch nog even op ingaan :   

“En het recht, wat doe je dan met het romeinse recht ?” Mag ik er even aan herinneren dat onze kennis van het zo geroemde Romeinse recht gebaseerd is op de Codex van Justinianus, een werk dat gecompileerd werd in Byzantium in de 6e eeuw en dus in een totaal ander soort Latijn is geschreven dan dat van Vergilius. Het gaat daarenboven bijna uitsluitend terug op romeinse juristen uit de derde en vierde eeuw en heeft totaal niets te maken met het praetorenrecht uit de periode van Cicero. Dat bestond immers uit nauwelijks meer dan wat pingpongen tussen eiser en verweerder (actio-exceptio-replicatio-duplicatio). Het “Romeinse recht” begint pas met de Constitutiones van Augustus en zijn opvolgers en de Senatusconsulta en is in die periode meer “ad hoc” dan gestructureerd omdat de wetgeving in die periode nog puur “keizerlijke willekeur” was. Maar ik herhaal : deze evolutie lag nog in de kinderwieg in de tijd van Vergilius en Horatius, het was nog totaal niet uitgebouwd tot een systeem dat het waard is te bestuderen (behalve dan voor rechtshistorici gespecialiseerd in Keizersrecht) en dat zo geroemd wordt. Voor dat laatste moeten we nog 2 eeuwen wachten en de periode die men in het middelbaar voor de kiezen krijgt ligt daar nog ver af.  

18:41 Gepost door Dwarsligger in Actualiteit, Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |